ASP NBEDİR DERS 1

ASP, Server-Side Tabanlı bir dildir. Yani Sunucu tarafında yorumlanır. Ve bu sayede kimse kaynak kodlarınıza ulaşamaz…

Bu şöyle oluyor: Siz URL hanesine adresi girdiğinizde, bana falanca dosyayı bul, çağır ve yorumla diye bir istemde bulunuyorsunuz. (Bu durumda siz Client-Side yani istemci oluyorsunuz. ) Serverda (Sunucu ) kendisinden icra etmesini istediğiniz dosyayı arar bulur ve eğer bulursa, bu dosyayı hemen “asp.dll” adlı bir programa iletir. asp.dllde aldığı bu dosyayı hemen yorumlamaz. Önce serverda bulunan, belki sizin de gözünüze çarpmıştır, “Global.asa” adlı dosyanın çalışıp çalışmadığına bakar.

Global.asa ne mi diyeceksiniz. Global.asada diğer asp dosyaları gibi aslında düz bir text dosyasıdır ama farkı şudur. ASP dosyalarının çalışma kurallarını belirler. Bu dosyayı sonra tekrar ele alacağız. Özellikle Counter ve Active User Konusunda…

Asp.dll önce gelen dosyada hangi script dilinin kullanıldığına bakar. Ve buna göre kendini hazırlar. Nereden mi anlar. Belki dikkatinizi çekmiştir. ASP veya Java dosyalarında. ScriptLanguage diye bir satır. İşte buradan anlar. Asp.dll sonra bu derlediği bilgileri, tamamen asp kodlarından ayrılmış, temiz bir halde browsera gönderir. Bizde böylece sadece HTML kodlarını görürüz. ASP yazmak için iki dil kullanabiliriz.

Visual Basic ve Java Script… Fakat şu anda dünyada en geçerli olanı Visual Basictir. İşin bir ilginç yanı da şudur. Normalde Netscape ASP Scriptini yorumlayamaz. Ama bizim kodlarımızda böyle bir korkumuz yoktur. Çünkü niye. Hatırlayın bakalım niye? Umarım çoğunuz püf noktasını anlamıştır. Çünkü “asp.dll” Browsera VB kodlarından tamamen arındırılmış, yorumlanmış, tertemiz bir HTML sayfası gönderir. Ve böylece bizim de acaba netscapei olanda çalışacak mı diye bir korkumuz kalmaz.

STATİK SAYFA NEDİR?
Statik sayfa onu oluşturan kişinin ( webmaster ) bu sayfanın içeriğini bitirdiği tamamladığı ve kullanıcıların bu sayfaya her uğradıklarında aynı içeriği gördüğü sayfalardır. İçeriklerinin değişmesi için yeniden tasarlanılmaları gereklidir. Bu zaman ve iş gücü kaybına yol açan bir etkendir.

DİNAMİK SAYFA NEDİR?
İçeriği tamamı ile önceden belirlenmiş bazı kriterlere bağlı olarak değişen sayfaları dinamik sayfalar olarak adlandırabiliriz. Bu değişiklik sayfanın aldığı bazı girdilere göre olabilir.

ASP SAYFALARININ ÇALIŞMA İLKESİ

Şimdi, ilk ASPmizi çalıştırdığımıza göre, biraz teknikten söz edebiliriz. HTMLin ziyaretçinin bilgisayarında çalıştığını biliyorsunuz; istemci Browser, sizin URL hanesine adını yazdığınız HTML dosyasını yine adresteki sunucu Web Serverdan ister. Web Server da bu dosyayı bulur ve içinde kayıtlı resim ve diğer unsurlarla birlikte istek sahibine gönderir. Fakat kimi zaman Servera bize sadece bir dosyayı göndermesini değil, fakat bu dosyanın içinde kayıtlı komutlar varsa onları icra etmesini de bildirebiliriz. Bunu yapmanın bir yolu CGI programlarıdır. Bir diğer yolu ise ASPdir. Web Server, kendisinden bir ASP belgesi talep edildiğinde, kendi kendine “Dur bakalım! ASP istendiği zaman hemen alıp göndermek yok, önce bunu ASP.DLL programına gönderelim.. Ondan sonra işimize devam ederiz!” der.

ASP.DLL, kendisine bir .asp dosyasının geldiğini görünce, hemen ASPlerin Anayasası olan global.asanin çalışıp çalışmadığına bakar. global.asa, tıpkı diğer ASP dosyaları gibi bir düz yazı dosyasıdır ve ASP programlarının çalışma koşullarını düzenleyen kuralları içerir. (Bu dosyayı sırası gelince ele alacağız. ) Yukarıdaki örnekte gördüğümüz gibi ASP dosyası hem HTML kodları içerir, hem de içinde bir Script diliyle yazılmış kodlar vardır. ASPye “program” özelliği kazandıran bu Script dili ile yazılmış kodlardır. ASP.DLL, önce gelen .asp dosyasında hangi Script dilinin kullanıldığına bakar ve bunun için gerekli ortamı oluşturur; yani bu Script dilini yorumlayacak programı çalıştırır; bu program Scripti yorumlar ve icra edilecek komutları icra eder; ASP.DLL, icra edilen komutlar, işletim sisteminin yardımını istiyorsa (örneğin bir veritabanından veri çekmek gibi, veya dosya sistemine bir dosya açtırmak, yazdırmak, sildirmek gibi ) bu yardımın edinilmesini de sağlar. Bütün bu işlerin sonunda sizin yazdığınız HTML kodlarına ek yapmak (örneğin bir tablonun içini, çekilen verilerle doldurmak veya dosya sisteminden edinilen bir dosyanın içeriğini sayfaya aktarmak gibi ) gerekiyorsa bu ekleri ASP.DLL yapar.
ASP.DLL, kendisine sevk edilen dosyayı satır satır okur ve önce dosyadaki ASP kodlarının gerektirdiği HTML değerlerini bulur; yani önce ASP icra edilir, gereği yerine getirilir. Sonra HTML bölümleri ile birleştirilip sonuçta sunucuya saf ve temiz bir HTML sayfası gönderilir. Bu sayfanın içinde bir satır bile ASP kodu bulunmaz. Eğer sayfanıza ziyaretçinin Browserında çalışması amacıyla Javascript veya VBScript kodları koydu iseniz, elbette bu kodlar HTMLin parçası olarak ziyaretçiye gidecektir. Fakat giden sayfada artık ASPye ilişkin hiç bir şey kalmamış olacaktır.
KİŞİSEL WEB SERVER KURULUMU (PWS , IIS )

ASPnin Dili

ASP, bir teknolojidir. Kendi başına bir yazım kuralı yoktur. ASP tekniğini kullanabilmek için, ASP sayfasının talep edilmesi halinde ziyaretçiye gönderilmeden önce ASP.DLLye teslim edilmesi bu teknolojinin kullanılabilmesi için hemen hemen tek şarttır. Bunu, dosya uzantısını .asp yaparak sağlarız.
ASP.DLL ise, dünyada mevcut bütün Script dilleri ile verilecek komutları kabul edebilir. Sadece ASP.DLLe sayfadaki kodların hangi dilde olduğunu söylemeniz gerekir. Bunu, ASP sayfasının birinci satırında yaparız. Örneğin ASPye VBScript dilini kullanmasını belirtmek için bu satırı şöyle yazarız:
<% @Language=VBScript %>
ASP sayfalarında genellikle VBScript, JavaScript ve JScript kullanılır. Ancak örneğin Perl dilinden türetilen PerlScript, PHPden türetilen PHPScript de giderek ilgi çeken ASP dilleri arasına giriyor.
Bir ASP sayfası içinde farklı Script dilleri kullanılabilir.
Biz bu kitapçıkta örneklerimizi VBScript diliyle yazacağız.

YAZILIM KURALLARI

VBScript komutları, anahtar kelimeleri ve değişken adlarının büyük harf-küçük harf olması önemli değildir. Yani yukarıdaki ifadelerden birini şu biçimlerden birinde yazabilirdik; kodumuz yine de çalışırdı:
For fontBoyut = 1 To 7
FOR FONTBOYUT = 1 TO 7
for fontboyut = 1 to 7
Fakat… Bu demek değildir ki, VBScript ile kodlamanın kendi gelenekleri yok! VBScriptçiler genellikle komutların birinci harfini büyük yaparlar: For gibi. Değişken adlarında ise kendinize anlamlı gelen bir biçim tutturabilir ve öyle devam edebilirsiniz.
Eğer bir kod satırı çok uzun geliyor ve daha sonra anlaşılması imkansız derecede uzuyorsa, bu satırı alt çizgi (_ ) ile aşağı satırda devam ettirebilirsiniz. Örnek:
Kod Alanı:

<%
If degisken1 > 1 And _
değisken1 < 10 Then
%>

DEĞİŞKENLER

İyi programcılık değişkenlerin önceden beyan edilmesini gerektirir. Bunu DIM komutuyla yaparız. DIM, Dimension (boyutlandır ) kelimesinden kısaltılmıştır. Pek akıllıca görünmese de bu komut, bilgisayarın değişken yeri olarak bir bellek alanının boyutunu belirtmesini sağlar.
Değişkenlere verilecek ismimlerin anlaşılır olması programın okunulurluğunu kolaylaştırır. Ayrıca değişken tanımlamaları ile ilgili bazı kurallar mevcuttur. Bu kurallar aşağıda verilmiştir:
1- Değişken ismi bir harf ile başlamalıdır
Ad1,Ad2 şeklinde değişken tanımı yapılabilir fakat 1Ad veya 2Ad kullanımı yanlıştır.

2-Değişken isminde boşluk bulunamaz. Bunun yerine alt çizgi karakteri kullanılabilir.
Adi_Soyadi doğru bir kullanım fakat Adi Soyadi gibi arasında boşluk içeren değişken tanımı yapılamaz.

3-Değişkene verilecek isim Vbscript komutlarını içeremez
Dim bir değişken ismi olamaz.

4-Değişken ismi 255 karakterden fazlada olamaz.
Kod Alanı:

<%
DIM Gun, Ay, Ogrenci, Not
Gun = "Pazartesi"
Ay = "Ocak"
Ogrenci = "Necip"
Not = 5
%>

Bir ASP sayfasının birinci satırı olarak
<% OPTION EXPLICIT %>
yazarsanız VBScript DIM komutuyla belirlenmemiş değişken kullanmanıza izin vermez; kullanırsanız hata verir ve durur. Bu ifadenin işinize çok yarayacağı bir diğer nokta, kodda değişken adını yazarken hata yapmanızı önlemektir. VBScript sizin hata yaptığınızı bilemeyeceği için yanlış kelimeyi yeni bir değişken sayacaktır. Değer atamadığınız bu yeni değişkeni kullandığınız yerlerde ya programınız hata verir, ya da kendisine doğru görünen işlemler yapar, fakat beklediğiniz sonucu elde edemezsiniz. OPTION EXPLICIT, yanlış yazdığınız değişkeni yeni değişken sayarak önceden tanımlanmamış değişken kullandığınızı düşünerek, duracaktır.

DİZİ DEĞİŞKENLERİ
VBScriptin kullanılmaya hazır bir çok fonksiyonu vardır; bunlardan biri olan Array ile, kolayca dizi değişken oluşturabiliriz. Diyelim ki, Gunler(7 ) dizi-değişkenini gün adları ile doldurarak oluşturmak istiyoruz:
Kod Alanı:

<%
Dim Gunler = Array ("Pazartesi" , "Salı" , "Çarşamba" ,
"Perşembe" , "Cuma" , "Cumartesi", "Pazar" )
%>

ile hem dizi-değişkeni oluşturabiliriz; hem de değerlerini atayabiliriz. Bu suretle oluşturduğumuz dizi değişkenin üyelerine daha sonra sıra numaraları ile atıfta bulunabilirsiniz. Örneğin:
Kod Alanı:

<%=Gunler(6 )%>

bize Pazarı verir. Neden? Çünkü hayatlarının büyük bölümünü penceresiz ortamlarda geçiren kişiler olan dil asarımcıları, sayı saymaya biz normal insanlar gibi 1den değil 0dan başlarlar; dolayısıyla Gunler dizi-değişkeni Gunler(0 )dan başlar!
REDİM :

Bazen elinizde eleman sayısı değişen bir data girdisi olabilir bu gibi durumlarda kullanılacak dizinin boyutuda değişken olabilir. Programınızın herhangi bir yerinde kullanılan bir diziyi yeniden boyutlandırma ihtiyacı duyulursa Redim keyword ü kullanılabilir böylece programımızın çalışması esnasında dizimizi yeniden boyutlandırabiliriz. Ancak unutulamaması gereken bir nokta bir dizi yeniden boyutlandırıldığında içerdiği eski datalar dizi içerisinden atılıır. Bir dizi içerisinde bulunan eski veriler kullanılmak isteniyorsa prereserve keywordu kullanılabilir.
ÇOK BOYUTLU DİZİLER
Bazı uygulamalarda matris yapısında dizi tanımlamalarına ihtiyaç duyulabilir. Böyle durumlarda çok boyutlu dizi tanımları kullanılabilir. Çok boyutlu dizi tanımı kullanılacak dizinin boyutları verilmek süreti ile gerçekleştirilebilir.
Dim myarray(3,3 )
Şeklinde bir tanımlama 3 X 3 boyutlarında bir dizi oluşturur bu diziye atama yapılmak istenildiğinde ise:
Kod Alanı:

myarary(0,0 )=”test”
myarary(0,1 )=”deneme”
myarary(0,2 )=”test2″
myarary(1,0 )=”deneme2″
myarary(1,1 )=”111-23-4″
myarary(1,2 )=”Mustafa”
şeklinde atama yapılabilir

SABİT DEĞERLER

VBScriptte bir kere verdiğiniz değeri hiç değişmeyen unsurlar (değişken diyemezdik, değil mi? ) vardır. Sabit değer, bütün ASP sayfası boyunca (hatta isterseniz, bütün site, yani Uygulama boyunca ) değişmeden kalır. Bu değerleri Const (constant, sabit kelimesinden türetilme ) komutuyla belirtiriz:
Const DolarDeger = 560780
Const SirketinAdi = “Web Tasarım ve Site Onarım A.Ş.”
Const Slogan = “Siteler ve Kırık Kalpler Onarılır”

VERİ TİPLERİ

1- Byte
1 Baytlık işaretsiz tamsayı tipidir. 0 ile 255 arasında değer alabilir.
2-Integer
2 Baytlık işaretli tamsayı tipidir. -32.768 ile 32.767 arasında değer alabilir.
3-Long
4 Baytlık işaretli tamsayı tipidir. -2.147.483.648 ile 2.147.483.647 arasında değer alabilir.
4-Long
4 Baytlık ondalık sayı tipidir. +- 3.402923 X 10 38 ile +- 1.401298 X 10-45 arasında değer alabilir.
5-Double
8 Byte lık ondalık sayı tipidir. +- 1.79769313486232 X 10308 ile +-4.94065645841247 X 10-324 arasında değer alabilir.
6-String
Karakter sınırı verilmezse 2 milyar karaktere kadar atama yapılabilen sayısal olmayan veri tipidir. Bu tip karakter sayısı +10 byte yer kaplar. String bir veri tipi oluşturmak için değişkene atanacak değer ” ” işaretleri içerisinde yer almalıdır.
Adi=”Mehmet”
7-Date
8 byte yer kaplayan bu değişkene 1/1/100 ile 31/12/9999 arasındaki tarih ve 0:00:00 ile 23:59:59 arasındaki saat atmaları yapılabilir. Bu tipteki değişkenlere atama string veri tipinde olduğu gibi veya # # karakterleri arasında yapılabilir.
Dogum_tarihi=#19/08/1978#
8-Boolean
2 byte lık bir veri tipi olmasına rağmen sadece True veya False değerleri alabilir. Yani daha çok iki durumlu değişkenlerde kullanılır. Bu tipten tanımlanan değişkenlere direkt True veya False atanabileceği gibi sayısal değerlerde atanabilir.. Atanan sayı 0 ise False, değilse True kabul edilir.
Evli=True
Evli=1
VERİ TİPİ DEĞİŞTİRME İŞLEMLERİBazen program içerisinde atnımlanmış veya içeriğine bir değer atanmış bir tipdeki değeri başka bir tipe değiştirme ihtiyacı duyulabilir. Bir veri itpini bir değerden diğerine çevirmek için kullanılabilecek veri dönüşüm fonksiyonları aşağıda verilmiştir.
Ccur (ifade ) arantez içinde verilen ifadeyi Currency veri tipine dönüştürür.

Cdbl (ifade ) arantez içinde verilen ifadeyi Double veri tipine dönüştürür.

Cint (ifade ) arantez içinde verilen ifadeyi Integer veri tipine dönüştürür.

Clng (ifade ) arantez içinde verilen ifadeyi Long veri tipine dönüştürür.

CVar (ifade ) arantez içinde verilen ifadeyi Variant veri tipine dönüştürür.

CBool (ifade ) arantez içinde verilen ifadeyi Booolean veri tipine dönüştürür.

CByte (ifade ) arantez içinde verilen ifadeyi Byte veri tipine dönüştürür.

CDate (ifade ) arantez içinde verilen ifadeyi Date veri tipine dönüştürür.
CInt

Ne iş yapar: Herhangi tipteki geçerli bir ifadeyi integer alt tipine dönüştürür.
Söz dizimi: CInt(ifade )

Örnek:
Kod Alanı:

mystr = “12″
myint = CInt(mystr )/3 myint değişkeninin değeri : 4
CStr

Ne iş yapar: Herhangi tipteki geçerli bir ifadeyi integer alt tipine dönüştürür.
Söz dizimi: CStr(ifade )

Örnek:
Kod Alanı:

myint = 41
mystr = CStr(myint ) + ” kere maşallah” mystr değeri : “41 kere maşallah”
CDate

Ne iş yapar: Herhangi tipteki geçerli bir ifadeyi integer alt tipine dönüştürür.
Söz dizimi: CDate(ifade )

Örnek:
Kod Alanı:

mystr = “Ekim 12, 1998″ sunucu sistemin saat/tarihi İngilizce ise değişir.
mydate = CStr(mystr ) mydate değeri : 12.10.1998
VarType
<%
degisken_1 = 12
degisken_2 = "Ben sendeyim sen bendesin Rüveyda..."
degisken_3 = #08-12-2000#
response.write vartype(degisken_1 ) sayfaya 2 yazar
response.write vartype(degisken_2 ) sayfaya 8 yazar
response.write vartype(degisken_3 ) sayfaya 7 yazar
%>

TypeName
Pi=3
Tarih=#10/10/1998#
Test=”Selam Millet”
Response.write TypeName (pi ) ‘Sayfaya byte yazar
Response.write TypeName (tarih ) ‘Sayfaya date yazar
Response.write TypeName (text ) ‘Sayfaya text yazar
TEST FONKSİYONLARI
VBScriptte kullandığımız bazı değişkenlerin o andaki durumu, programımızın akışını kontrolde kullanacağımız bilgiyi sağlayabilir. Sözgelimi bir değişkenin değeri boş ise, ziyaretçimizin formu tam olarak doldurmadığını düşünebiliriz. VBScript, bize değişkenlerin durumunu sınamamız için bazı özel fonksiyonlar sağlar. Bu özel fonksiyonlardan dönen değer True (doğru ) veya False (yanlış ) olur; doğru sonucun değeri -1, yanlış sonucun değeri ise 0dır:

IsArray Bir değişkenin dizi-değişken (Array ) olup olmadığını sınar.
IsDate Bir değişkenin değerinin tarihe (Date ) çevrilip çevrilemeyeceğini sınar.
IsEmpty Bir değişkenin tanımlanıp değer atanmış olup olmadığını sınar.
IsNull Bir değişkenin geçerli bir değer tutup tutmadığını sınar.
IsNumeric Bir değişkenin sayı olarak işleme tabi tutup tutulamayacağını sınar
IsObject Bir ifadenin geçerli bir ActiveX veya OLE nesnesine referansta bulunup bulunmadığını sınar.
TypeName Bir değişkenin türünü belirtir.
VarType Bir değişkenin türünü belirten sayıyı verir.

Şimdi ASP için gerekli VBScript bilgisi bu kadar değil tabiî. Ama bu, işe başlamamız için yeter. İlerde yeni VBScript komutları, veya fonksiyonları ile karşılaşırsak (ki size garanti ederim, karşılaşacağınızı! ) onları orada kısaca ele alırız. Ama yukarıdaki VBScript bilgisi, her zaman lazım!

OPERATÖRLER:

Bir programlama dilinde veya scriptini kullanarak artimetik ve lojik işlemleri yapmak için gerekli operatörler bulunur. Vbscripte de bazı işlemler operatörlerle yapılırken bazıları ise fonksiyonlarla yapılır.
= Atama X = 5
+ Toplama Print 20+5 25
- Çıkarma Print 10-5 5
* Çarpma Print 3*5 15
/ Bölme Print 9/2 4.5
\ Tam Bölme Print 9\2 4
& String Toplama Print “Bayram” & “paşa” Bayrampaşa
Ù Üst Print 4Ù2 16
Mod Bölmede Kalan Print 5 Mod 2 1
And Ve Print 5 And 17 21
Or Veya Print 7 Or 17 23
Not Değil Print Not &H1 &HFFFE

Tesadüfî Sayı
Bilgisayarın matematik işlemlerde, özellikle istatistik hesaplamalarla kullanılması tesadüfî (rastlantısal ) sayı üretmeyi gerekli kılmıştı. Fakat daha sonra bilgisayar oyunları bu işlemi adeta zorunla hale getirdi. Rastlantısal sayı, bir dizide tekrar etmesi belirli bir düzene tabi olmayan sayı demektir. Bilgisayar yokken, tesadüfî sayı tabloları matematikçiler tarafından uzun uğraşlarla üretilirdi.
VBScript, bu amaçla Visual Basicin Randomize ve Rnd komutlarını almıştır. Randomize, tesadüfî sayı üretme sürecini başlatır; Rnd da bu sayıyı size verir. Kodunuzda bir yerde Rnd kullanacaksınız, ondan önce bir yerlerde mutlaka Randomize komutunun yer alması gerekir. Bunun bir uygulaması şu olabilir:
<% OPTION EXPLICIT %>

<%
Dim TesadufiSayi
Randomize
TesadufiSayi = Rnd
%>
<%=TesadufiSayi%>

Tam Sayı Elde Etmek için: Int ve Round
Tamsayi = Int(KesirliSayi )

INCLUDE FILE

Bu seçeneğimiz asıl olarak, herhangi bir ASP dosyamızı başka bir ASP dosyamıza dahil etmeye yarar.

STRİNG İŞLEMLERİ

UCASE AND LCASE
Ucase bir string içerisnde yer alan tüm karakterleri büyük karakterlere çevirmek için kullanılan bir fonksiyondur. Bu işlemin tam tersini yani bir string içinde yer alan karakterlerin tamamını küçük harflere çevirmeye yarayan fonksiyon ise Lcase fonksiyonudur. Örnek vermek gerekirse “Selam Millet” string verisini içeren değişken Ucase fonksiyonuna sokulduğunda yani :

yazi=”Selam Millet”
Ucase(yazi ) gibi bir işlemin sonucunda yazi değişkeni “SELAM MILLET” şekline dönüşür. Aynı değişken Lcase fonksiyonuna sokulduğunda ise sonuç “selam millet” olacaktır.
<% // Asp script bloğunun başladığını belirtir.
yazi="Selam Millet" // yazi değişkenine atama yapılıyor
response.write Ucase(yazi ) // değişkenin içeriği büyük harfe dönüştürdü ve ekrana yazıldı.
response.write Lcase(yazi ) // değişkenin içeriği küçük harfe dönüştürdü ve ekrana yazıldı.
%> // Script Bloğunun bitişi.

LEN
Bir stringin içeirsinde bulunan karakter sayısının bulunmasına ihtiyaç duyulduğunda Len fonksiyonu kullanılır. Kullanım şekli:
Len (string ) şeklindedir.
Örnek vermek gerekirse:
<%
text="bunun içinde kaç karakter var"
sonuc=Len(text )
response.write sonuc
%>
Yukarıda ki örneği açıklayacak olursak text değişkenine içeriği “bunun içinde kaç karakter var” şeklinde bir değer atanıyor daha sonra len fonksiyonu kullanılarak bulunan değer yani stringin içerisnde yer alan karakter sayısı ki buna boşluklar (space ) de dahil sonuc adlı bir başka değişkene atanıyor en son satırda ise sonuc değişkenin içeriği ekrana yazılıyor.

LEFT AND RIGHT
Left ve Right fonksiyonları bir string içerisinden sağ veya soldan istenilen karakterin kopyalanmasını sağlamak amacı ile kullanılır. Bu string içerisinden seçilmiş bir parçanın kopyalanması gibidir. Aşağıda Left ve Right kullanımlarına ilişkin örnekler verilmiştir.
Kod Alanı:

<%
test="Buradanekadarçokinsanvarmış"
soldan=Left(test,6 )
sagdan=Right(test,6 )
response.wrirte soldan
response.wrirte sagdan
%>

örneği açıklayalım ilk satırda test adlı değişkene test=”Buradanekadarçokinsanvarmış” satıı ile bir atama gerçekleştiriliyor ikinci satırda kullanılan left(test,6 ) komutu ile test stringi içerisinde soldan başlanarak 6 adet karakter kopyalanıyor ve kopyalanan karakter soldan adlı değişkene atanıyor. Bu işlemin sonucunda soldan değişkeninin değeri soldan=”burada” oluyor çünkü tüm yazı içerisinde soldan itibaren 6 karakter kopyalayacağımız left(test,6 ) ile belirtmiş oluyoruz. Aynı işelm right fonksiyonu içinde geçerki burada test verisi içinden gene 6 karakter kopyalıyoruz fakat bu işlem string içerisinde sağdan sola doğru yapılan bir haraket ile gerçekleşiyor. Bu işelmin sonucundada elde edilen değer sagdan değişkenine atanıyor. Sonuç itibarı ile sagdan değişkeninin içeriğide sagdan=”varmış” oluyor. Son 2 satırda ise elde edilen bu değerler ekrana yazılıyor. (response.write kullanılarak )

MID
Bir string içerisinde belirli bir aralığı kopyalamak istediğimizde kullanabileceğimiz fonksiyon Mid fonksiyonudur. Genel kullanımı:
Mid(String , nereden_baslanacak , kaç_karakter_kopyalanacak ) şeklindedir.
Bir örnek vererek daha iyi açıklamaya çalışalım.
test=”Buradanekadarçokinsanvarmış”
sonuc=Mid(test,7,10 )
response.write sonuc
test içersinde yer alan test=”Buradanekadarçokinsanvarmış” text içerisinde 7. ci karakterden başlamak üzere toplam 10 karakter kopyalanarak sonuc adlı değişkene atanıyor sonuc değişkenin değeri ise “nekadarçok” şeklinde oluyor ve response.write kullanılarak sonuc ekrana (html data stream içerisine ekleniyor ) yazdırılıyor.

INSTR
Instr fonksiyonu kullanılarak bir string dizisi içerisinde yer alan bir karakterin nerede yer aldığını (kaçıncı karakter olduğunu ) bulmak mümkündür. Aşağıdaki örnek incelenirse Instrt fonksiyonunun kullanımı daha iyi anlaşılabilir.
strtext=”HowLong”
karakter_nerede=Instr(strtext,”Long” )
strtext değişkenine “HowLong” değeri atanmış ve instr fonksiyonu kullanılarak bu text içerisinde yer aldı düşünülen “Long” un nerede başladığı bilgisi karakter_nerede adlı değişkene atanmıştır. Burada karakter_nerede değişkeninin değer 4 olacaktır çünkü “Long” strtext içerisinde 4. cü karakterden itibaren başlamaktadır. Eğer aranılan text veya karakter bulunamaz ise Instr fonksiyoınu 0 değerini geri döndürür.

LTRIM, TRIM VE TRIM
Bu üç fonksiyon verilen bir textin sağında, solunda veya hem sağında hem de solunda kalan boşlukların atılmasını sağlamak için kullanılan fonksiyonlardır. Her üç fonksiyonda sadece tek bir parametre alırlar ki buda boşlukların kaldırılmak istenildiği text in tam kendisidir.
Ltrim textin solunda bulunan tüm boşlukları, Rtrim textin sağında bulunan boşlukları Trim ise textin hem sağında hemde solunda bulunan boşlukları çıkarmak için kullanılan bir fonksiyondur.

REPLACE
Gayet faydalı bir fonksiyondur. Uzun bir metin içerisindeki belirlediğiniz ifadeyi başka ifadeyle değiştirmenizi sağlar.

Söz dizimi: REPLACE(string, değişecek_olan, yerine_konulacak, başlangıç_indexi, değişiklik_sayısı, karşılaştırmakodu )

Parametreler:

String: İçinde değişiklik yapacağımız metindir.

Değişecek_olan: Metin içinde değiştirmek istediğimiz alt-dizgi (sub-string ) dir.

Yerine_konulacak: Belirtilen alt-dizginin yerine konulacak ifadedir.

Başlangıç_indexi: Değiştirme işleminin, stringin kaçıncı karakterinden başlayacağıdır.

Varsayılan: 1

Değişiklik_sayısı: Çok açık. -1 yazılırsa bulunan tüm alt-dizgiler değiştirilir.

karşılaştırmakodu: VBTextCompare için 1, VBBinaryCompare için 0 yazılabilir.

Varsayılan 0.

Replace fonksiyonu şu şekilde de işlev yapar. REPLACE(string, değişecek, yerinekonulacak ). Ancak fonksiyonun daha verimli kullanılabilmesi için tüm parametlerinin belirtilmesi gerekir. Örnekleri inceleyin, anlayacaksınız.

Örnek:

Dim mystr
mystr = “Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden”
Response.write replace(mystr, “Ağır”, “Hızlı”, 1, -1, 0 )
sayfaya “Hızlı ağır çıkacaksın bu merdivenlerden” yazar.
Response.write replace(mystr, “Ağır”, “Hızlı”, 1, -1, 1 )
sayfaya “Hızlı Hızlı çıkacaksın bu merdivenlerden” yazar.
Response.write replace(mystr, “a”, “A”, 1, -1, 1 )
sayfaya “Ağır Ağır çıkAcAksın bu merdivenlerden” yazar.
Response.write replace(mystr, “a”, “A”, 1, 2, 1 )
sayfaya “Ağır Ağır çıkacaksın bu merdivenlerden” yazar.
Replace fonksiyonu bir çok yerde yardımımıza yetişir. Örneğin bir formdan alınan içerikte yer alması muhtelemel istenmeyen ifadelerin ayıklanması sağlanabilir. HTML taglerinin kullanılması önlenebilir. Ve daha bir çok yerde REPLACE size büyük fayda sağlayacaktır.

STRING FONKSİYONU
VBScript ten yine evlere şenlik bir fonksiyon. Belirtilen sayıda karakterin tekrarını içeren string oluşturuyor.

Örnek:
Response.write STRING(5, “*” ) sayfaya “*****” yazar

SPLIT FONKSİYONU

Bir metinden belirlenmiş ayraçlar (delimiter ) vasıtasıyla belirtilen sayıda alt-dizgi içeren 0 tabanlı, tek boyutlu dizi üretir.

Sözdizimi: SPLIT(ifade, ayraç, sayi, karşılaştırmakodu ).
(Sayi yerine -1 yazılırsa tüm belirlenen tüm alt-dizgiler işleme tabi tutulur. )
Ne iş yaptığını anlamak için örnek yapalım.

Örnek:
Kod Alanı:

Dim mystr, dizi(3 )
mystr = “EvcilASP|Türkiye nin|ASP Bostanı”
dizi = SPLIT(mystr, “|”, -1, 1 )
Reponse.Write dizi(0 ) sayfaya “EvcilASP” yazar
Reponse.Write dizi(1 ) sayfaya “Türkiye nin” yazar
Reponse.Write dizi(2 ) sayfaya “ASP Bostanı” yazar

JOIN FONKSİYONU
Split fonksiyonuna göre zır işlemi yapar. Bir dizinin elemanlarını belirtilen ayraç ile birleştirip bir string üretir.

Sözdizimi: JOIN(ifade, ayraç )

Örnek:
Kod Alanı:

Dim dizi(3 ), str, str2
dizi(0 ) = “Ben”
dizi(1 ) = “Sekizinci”
dizi(2 ) = “Henri”
str = JOIN(mystr, “|” )
str2 = JOIN(mystr, ” ” )
Reponse.Write str sayfaya “Ben|Sekizinci|Henri” yazar
Reponse.Write str2 sayfaya “Ben Sekizinci Henri” yazar

MANTIKSAL İFADELER

İf – Then
VBScriptin vereceğiniz bir durumun bulunup bulunmadığını sınamasını sağlar. Genel yazım kuralı şöyledir:
If şart Then
[şart doğru ise yapılacak işler]
Else
[şart doğru değilse yapılacak işler]
End If

İf…then yapısının en son ve geniş kullanımı ise Elseif yapısı ile birden fazla şart içeren durumlardır.
Kod Alanı:

<%
if method= "Faks" then
Response.Write "Lütfen Faks numaranızı giriniz "
Elseif method= "Email" then
Response.Write "Lütfen E-mail adresinizi giriniz"
Elseif method= "Telefon" then
Response.Write "Lütfen telefon numaranızı giriniz"
Else
Response.Write "Herhangi bir bilgi iletilmeyecektir"
End if
%>

Select Case

Olasılık sayısı artan daha karmaşık bir yapıda if…then yapısı karmaşık bir çözüm olacaktır. Böyle durumlarda Select…Case yapısı daha uygun bir çözüm olarak kullanılır . Aşağıda verilen örneğe göz atalım:
<%
Select Case Secim
Case "Faks"
Response.Write "Lütfen Faks numaranızı giriniz"
Case "Telefon"
Response.Write "Lütfen telefon numaranızı giriniz"
Case "E-mail"
Response.Write "Lütfen e-mail adresinizi giriniz"
End Select
%>

DÖNGÜLER

For..Next döngüsü
Programın bir işi belirli kere yapmasını istiyorsak, ona yapacağı işi bir sayaç değişkeniyle birlikte, For döngüsüyle bildiririz:
For sayaç = başlangıç To son Step adım
…yapılacak işler…
Next

While…Wend
Ne var ki, program mantığı bazen bize böyle açık ve seçik bir sayaç kurma imkanı vermez. Sayaç olarak kullanacağımız değer, programın başka bir bölümü tarafından üretiliyor olabilir. Veya bu değer ziyaretçi tarafından belirlenmiş olabilir. Özetle yapılmasını arzu ettiğimiz işin ancak sayaç bir değerden azsa, çoksa veya eşitse yapılmasını, bu durum değişirse durmasını isteyebiliriz. Bunu While (..iken ) komutuyla yapabiliriz. While döngüsünü kullandığımız zaman sayacı bizim arttırmamız gerekir. Sözgelimi, yukarıdaki programın 7 günün tümünü ekrana yazmasını değil de, mesela gün sayısı 5den küçük ise yazmasını istiyor olabiliriz. Bu durumda kodumuzda For.. Next arasında kalan bölümde şu değişikliği yapabiliriz:
Kod Alanı:

While sayac <= 5
Response.Write Gunler(sayac )
Response.Write "
”
sayac = sayac + 1
wend

Do..Loop
Do (Yap ) komutu ile kuracağımız döngüler iki ayrı türde olabilir: bu döngü ile bir dizi komutu, bir koşul doğru iken veya doğru oluncaya kadar yaptırabiliriz. Bu yöntemlerden her biri iki ayrı şekilde yazılabilir. Bir koşul doğru iken bazı işlerin biteviye yapılmasını istiyorsak, Do While yöntemini kullanırız:
Do While koşul
koşul doğru iken yapılacak işler
Loop
Bu ifade ile VBScript koşul doğru olduğu sürece istediğimiz işi yapacaktır. Buradaki Loop kelimesi, döngünün başa dönmesini sağlar. Bu yöntemden şu şekilde de yararlanabiliriz:
Do
koşul doğru iken yapılacak işler
Loop While koşul
Burada, Loop komutu şartın hâlâ doğru olup olmadığını sınar ve doğru ise verilen işleri yapar; artık değilse bir sonraki satıra geçer. Döngünün bir şart gerçekleşinceye kadar bir işi yapmasını ise Do Until yöntemiyle sağlarız. Bu durumda döngü şöyle yazılır:
Do Until koşul
koşul gerçekleşinceye kadar yapılacak işler
Loop
Bu ifade ile VBScript koşul doğru oluncaya kadar istediğimiz işi yapacaktır. Buradaki Loop kelimesi, döngünün başa dönmesini sağlar. Bu yöntemden şu şekilde de yararlanabiliriz:
Do
koşul gerçekleşinceye kadar yapılacak işler
Loop Until koşul

For Each… Next
For…Next kullanımının özel bir türüdür. Bir dizi veya koleksiyon içerisinde kullanılır. (Koleksiyon nedir ? Daha detaylı olarak anlatılacaktır. ) For döngüsü dizi veya koleksiyon içerisinde kalan eleman sayısı kadar gerçekleştirilir. Aşağıda ki örneği inceleyebilirsiniz.
Kod Alanı:

<%
Dim eleman
Dim sehirler(2 )
sehirler(0 )="Ankara"
sehirler(1 )="İstanbul"
sehirler(2 )="Ordu"
For Each eleman In sehirler
Response.Write eleman & "
”
Next
%>

Kod Nasıl Çalışır ?
Döngü şehirler dizisi içerisinde yer alan her eleman ( Şehir için, her dizi elemanı ) için tekrarlanır. Eleman (şehir ) sayısı 3 olduğuna göre döngü 3 defa tekrarlanacak ve ekrana dizinin içerisinde yer alan elemanlar yazılacaktır

Döngüyü durdurmak isterseniz
Bir döngüden belirlediğiniz koşul gerçekleşsin-gerçekleşmesin çıkmanız gerekebilir. Bunu bir başka değişkendeki değişiklik zorunlu kılabilir. Bir döngüden çıkmak için Exit (çık ) ifadesini kullanabilirsiniz. Bu ifade, döngünün yaptığı işler arasında, genellikle bir If deyimi ile birlikte yer alır. Örneğin:
Kod Alanı:

For sayac = 1 to 10
[..bir takım işler yap..]
If Degisken1 > Degisken 2 Then Exit For
[..bir takım işlere devam et..]
Next

SÜREÇLER (PROSEDÜRLER )
VBScriptte programın akış kontrolünde kullanacağınız bir diğer grup araç ise örneğin Javascript veya Perlde fonksiyon dediğimiz gruplandırılmış ve isimlendirilmiş işlem kümeleridir. Bu kümeler programın bir yerinde topluca dururlar ve programın başka bir yerinden isimleriyle çağrılırlar; veya bu kümelere isimleriyle referans yapılır.
VBScriptte bu kümelenmiş kod gruplarına Prosedür (Süreç ) denir. iki türlü olur: fonksiyon (Function ) ve Subroutine (sab-rutin okunur; kısaca Sub diye yazılır ve sab diye okunur ). Bu iki süreç arasındaki başlıca fark, fonksiyondan kendisini çağıran komuta daima bir değer döner; Subdan dönmeyebilir. Sub, yapacağı işi yapar ve programın kontrolünü kendine atıf yapılan noktaya devreder. VBScriptde bir programa farklı yerlerde sık sık aynı işi yaptırıyorsak, bunu bir Sub ile yaptırırız; fakat programımıza bir değer gerekiyorsa, bu değeri bir fonksiyona hesaplattırırız. Her ikisi de kendilerine atıfta bulunan veya kendilerini göreve çağıran satırdan (komuttan, deyimden ) verilebilecek değerleri kabul edebilirler.
Biraz karışık oldu; ama bunu ilerde gerçek ASP uygulamaları yazarken daha iyi anlayacağız. Şimdilik bir iki noktayı öylece öğrenmeye bakalım. Bir fonksiyonun adı, tıpkı bir değişken adı gibi, fonksiyonun ürettiği değeri tutar; ve bu değer kendisini çağıran komuta verilir. Diyelim ki, programımızın çeşitli noktalarında yazı-tura atıp, elde edilecek sonuca göre bir iş yapmak zorundayız. Bu ihtiyacın doğduğu yerde, yazı-tura komutlarını yazabiliriz. Ancak bu ortaya çok uzun bir programın çıkmasına sebep olur. Oysa yazı-tura işlemlerini bir fonksiyonda toplar ve ihtiyaç halinde sadece bu fonksiyonu çağırırsak ve fonksiyon bize o anda yazı mı geldiğini, yoksa tura mı geldiğini bildirirse, işimiz çok kolaylaşmış olur.
Böyle bir fonksiyon, yukarıdaki örnekten hareketle, şöyle olabilir:

Kod Alanı:

<%
Function YaziTura
Dim ParaAt
Randomize
ParaAt = Int(Rnd * 2 ) + 1
If ParaAt = 1 Then
YaziTura = "Yazı"
Else
YaziTura = "Tura"
End If
End Function
%>

Bu fonksiyonu, ASP programının herhangi bir yerinden, şöyle bir yöntemle çağırabilir; ve vereceği sonucu programın akışına uygun şekilde kullanabilirsiniz:
Kod Alanı:

<%
NeGeldi = YaziTura
Response.Write NeGeldi
%>

Fonksiyonun sonunda End Function ifadesinin bulunduğuna ve fonksiyonun elde ettiği sonucu kendi adına atadığımıza dikkat edin. DIM ifadesiyle böyle bir değişken tanımlamadığımız halde VBScript, fonksiyonu çağırdığınız anda bunu kendiliğinden yapacaktır.
Aynı işlemi Subroutine (Sub ) olarak yazabiliriz. Fakat bu kez Sub, elde edeceği değeri kendisi kullanacak ve bittiği anda kontrol programa geri dönecektir:
Argümanli;
<%
Sub prosedürün_ismi (arguman1, arguman2, .. , argumanN )
kodlar, kodlar, kodlar...
End Sub
%>

argümansız;

Kod Alanı:

<%
Sub yildirim_gursesin_anisina( )
Response.write "leylaklar dökülür, güller ağlasın"
End Sub
%>

Fonksiyon adlarının sonuna, bizden beklediği değer varsa onları belirleyen değişken adlarını parantez içinde yazarız. Fonksiyon bizden bir değer beklemiyorsa açılan kapanan (boş ) parantezlere ihtiyaç yoktur. ancak bir çok VBScript programcısı bunu adet edinmiştir. Subların çağrılması, fonksiyondan farklıdır. Subın icra edilmesini istediğiniz noktaya sadece adını yazarız. Sublar işleyebilmek için bizden değer bekliyorsa, bu değerleri Sub adının yanına, parantez içine almadan ve virgülle ayırarak, yazarız. Örneğin, Hesapla isimli ve bizden iki değer bekleyen bir Sub şöyle çağrılır:
Argümanlı sub işletimi
Kod Alanı:

<%
tercih 1
Call prosedur_ismi ( arguman1, arguman2, .. , argumanN )
tercih 2
prosedur_ismi arguman1, arguman2, .. , argumanN
%>

Argümansız sub işletimi

Kod Alanı:

<%
başka işler...
Call yildirim_gursesin_anisina( )
veya
yildirim_gursesin_anisina
%>

Bu Sub işini bitirdiği anda programın akışı, Suba atıf yaptığımız noktada devam eder.

EXIT SUB

Son olarak <% exit sub %> deyimini yad ederek bitirelim. Bu deyimi bir sub bloğu içinde kullanırsanız program akışı, bu deyimi görür görmez o sub bloğundan çıkar ve bu sub hangi satırdan çağrılmışsa o satırdan sonraki kodları icra etmeye koyulur. Buna ihtiyacmız olur mu? Evet, olur. Zaten bu deyim, bir şartlı sınama bloğu içinde kullanılır genellikle. Belli bir koşul gerçekleştiğinde veya gerçekleşmediğinde sub içerisinde, diğer deyimlerin işlenmeden çıkılmasını sağlar. Aşağıdaki banal örneğe bakalım:
Kod Alanı:

<%
pay = 5
payda = 2
Call bol ( pay, payda )
pay = 16
payda = 0
Call bol ( pay, payda )

Sub bol ( x , y )
If y=0 Then
Response.Write x & " \ " & y & ": müjde! divijın bay ziro.. bumm.."
exit Sub
End If
bolum = x \ y tam bölme
kalan = x mod y
Response.Write x & " \ " & y & " bölümü : "
Response.Write "bölüm: " & bolum & " : kalan: " & kalan & "
”
End Sub
%>

TARİH VE SAAT
Belki de Webin zamana çok bağlı oluşu dolayısıyla, Visual Basicin hemen hemen bütün zaman-tarih fonksiyonları VBScriptte de kullanılır.
Date: Bugün tarihini verir. (25.03.2000 gibi )
Time: O andaki saati verir. (22:24:40 gibi )
Now: O andaki tarih ve saati birlikte verir. (25.03.2000 22:24:40 gibi )
VBScriptin buna ek olarak Weekday (haftanın günü ), WeekdayName (günün adı ) ve Monthname (ayın adı ) fonksiyonları da vardır. Bu fonksiyonlar değerlerini Date fonksiyonuna göre alırlar. Örneğin,
<%= WeekdayName(Weekday(Date ) )%>
komutu bize bugün Cumartesi ise “Cumartesi” değerini verir.
<%= MonthName(Month(Date ) )%>
komutu bize bu ay Mart ise “Mart” değerini verir. VBScriptin bunlara ek olarak Day (gün ), Month (ay ) ve Year (yıl ) fonksiyonları da değerlerini Date fonksiyonundan alarak, size bir rakam verirler. Eğer tarih 25 Mart 2000 ise:
<%= Day(Date )%>… 25
<%= Month(Date )%>… 3
<%= Year(Date )%>… 2000
değerini verir. VBScript, bu değerleri doğruca işletim sisteminden alır. Dolayısıyla işletim sisteminin bölgesel ayarları Türkiye için yapılmışsa, gün adları Türkçe olarak dönecektir. Ayrıca, tarih ve saat biçimleri de bölgesel ayarlara bağlı olarak, ay önde, gün arkada veya tersi, saat de 12 saat veya 24 saat esasına göre döner. ASP programlarınızı kişisel Web Serverda denerken kendi bilgisayarınızın tarih ve saatini; gerçek Internette çalıştırırken Serverın tarih ve saatini alırsınız. Sayfalarınızda ay ve gün adlarını Türkçe görüntülemek için, önce Serverın bölgesel ayarlarını sınamanız ve eğer isimler Türkçe gelmiyorsa, bunları çeviren Sublar veya fonksiyonlar yazmanız gerekebilir.

SERVER NESNESİ
Web Server, ASP için bir nesnedir, ASPnin bir çok işini bu nesnenin özellikleri ve metodları halleder. Server nesnesinin bir özelliği (ScriptTimeout ) ve dört metodu (CreateObject, HTMLEncode, URLEncode, MapPath ) vardır. Web Server çalıştığı bilgisayarın sizin siteniz adına yönetiminden sorumludur; dolayısıyla bu kadar az özellik ve metodu var diye bu nesneden çok yararlanmayacağımızı sanmayın. ActiveX ve COM bileşenlerini çalıştırmak Serverın görevidir.
ScriptTimeout Özelliği: Diyelim ki bir ASP Scripti ya bizim, ya ziyaretçinin, ya da Serverın bir hatası yüzünden sonsuz döngüye girdi! Döngünün durması için gerekli şart asla yerine gelmiyor ve Script bir türlü yapacağı işi yapıp, sonlandırmıyor. Bu durumlarda ziyaretçinin ve tabiî Serverın sonsuza kadar beklemesi mümkün değil! Programın bir şekilde durdurulması gerekir. Bunu hemen hemen bütün Web server programlarının Script Timeout (Script süre sınırı ) diyalog kutusuna bir değer girilerek yapılır. Öreğin MS-Internet Information Server için varsayılan Script Timeout süresi 90 saniyedir. Yani ISS, herhangi bir Scriptin çalışıp-durmasını 90 saniye bekler; bu sürenin sonunda Scriptin çalışması tamamlanmazsa ziyaretçiye arzu ettiği sayfanın veya unsurun bulunamadığını bildirir. Bu süreyi (Serverın varsayılan değerinin altında ) kısaltmak değilse bile uzatmak elimizdedir. Bunu ScriptTimeout özelliğini kullanarak yaparız. ASP sayfasının herhangi bir yerine örneğin şu kodu koymak yeter:
Kod Alanı:

<% Server.ScriptTimeout = 100 %>

Bu örneğe göre Serverın varsayılan Script Timeout süresi 90 saniye ise 100 saniyeye çıkmış olur.
Böyle bir şeyi neden yapmak isteyebiliriz? Scriptiniz çok karmaşık veya başka bir Serverdaki veritabanından veri çekiyor, olabilir. Gerçi bu anlamda 90 saniye bilgisayar milleti için bir asır anlamına gelir, ama yine de durdurulmasaydı işini başarıyla tamamlayacak bir Script, bu sürenin kısalığı yüzünden Server tarafından durdurulabilir. ASP sayfalarınız çok karmaşıksa ve sürekli Timeout hatası veriyorsa, hata aramadan önce bu süreyi uzatabilirsiniz.
CreateObject Metodu: İlk ASP kodunu yazdığımız andan beri bu metodu kullandığımızı görüyorsunuz. CreateObject (nesne oluştur ) olmasa idi, dört mevsim birbirini izleyebilir, Dünya Güneşin etrafında dönebilir miydi? Hiç sanmam. Fakat lütfen o CreateObject ile bu CreateObjecti birbirine karıştırmayın. Yukarıda kullandıklarımız Scripting nesnesinin bir metodu idi; bu Server nesnesine aittir. Diyelim ki sayfanızda reklam amaçlı banner grafiklerini belirli zaman aralığı ile veya ziyaretçiye gönderdiğiniz Cookie (çerez ) bilgilerine göre değiştirmek istiyorsunuz. Bunun için diyelim ki MS-Web Server Programının AdRotator bileşininden yararlanacaksınız; şöyle bir kod işinizi görebilir:
<% Set Reklam = Server.CreateObject ("MSWS.AdRotator" )%>
<%= Reklam.GetAdvertisement("/reklamlar/buyukbanka.txt" )%>
Burada GetAdvertisement, Serverın AdRotator bileşininin bir metodudur. Serverın CreateObject metodundan, veritabanına ulaşırken de yararlanacağız.
MapPath (Yolu belirle ) Metodu: Web Server açısından “kök dizin” (root directory ) Serverın bulunduğu bilgisayarın sabit diskinde, herhangi bir klasör olabilir. Örneğin IIS için bu varsayılan değer olarak “C:\inetbup\wwwroot” klasörüdür. Özellikle ASP ile “program niteliğinde siteler” yapmaya başladığımızda, sitenin ilgili bütün dosyalarının bulunduğu bir dizin için yol belirlemek isteyebiliriz. Bunu Server nesnesinin MapPath (Yolu belirle ) metodu ile yapabiliriz:
WebDizini = Server.MapPath(“/benim_site” )
Bu komutla WebDizini değişkenin değeri muhtemelen şöyle olacaktır: “C:\inetbup\wwwroot\benim_site\” Fakat bu metodun sadece böyle duragan biçimde kullanılması gerekmez; bazen sayfalarımızda ziyaretçi ile etkileşmenin sonucu olarak varsayılan Web dizinimizi değiştirmek isteyebiliriz. Sözgelimi biri Türkçe, diğeri İngilizce iki sitemiz varsa, ve ana sayfamızda ziyaretçi Türkçeyi seçtiyse, o noktadan itibaren Web uygulamamız için Web kök-dizini, “/turkish/” olacak ve mesela resimlerimiz için verdiğimiz “/resimler/” dizini kök dizinde değil, “/turkish/resimler/” klasöründe aranacaktır. Web yolunu dinamik olarak, yani ziyaretçinin tercihine bağlı şekilde değiştirebilmek için, önce ziyaretçiden gelecek bilgileri nasıl kullanacağımıza, yani Request (talep ) nesnesine değinmemiz gerekir.
HTMLEncode, URLEncode: İçinde HTML açısından kod parçası veya özel işaret sayılan karakterler bulunan metinleri sayfamıza içerik olarak göndereceğimiz zaman Serverın işaretleri aynen metin gibi göndermesini sağlamak için, örneğin:
Server.HTMLEncode(“Değisken1 < Değisken2" )
yazarsak, ASP bu metni HTML kodu olarak yorumlamaz, metin olarak algılar.
Internette bazen özellikle sayfa adresleri belirtilirken bazı değerlerin "URL Kodu" dediğimiz şekilde kodlanmış olarak gönderilmesi gerekir. Bu kodlama türünde boşlukların yerine + işareti konmuş olması şarttır. Bu tür bilgiler göndereceğimiz zaman:
Server.URLEncode("kelime 1 kelime2 kelime3" )
şeklindeki bir kod Bunu hemen şu şekle sokacaktır: kelime1+kelime2+kelime3

ADROTATOR (Değişen Reklam Bannerları ):

Bu Componentimiz sayesinde, sayfamızda her girişimizde veya sayfayı her Refresh edişimizde değişen bannerlar koyabileceğiz.

Ayrıca her bannera ayrı ayrı link verebilecek, ve hatta hangi bannerın kaç defa gösterileceğini ayarlayabileceğiz... Hemen nasıl yapıldığını inceleyelim...

<%@ Language=VBScript Codepage="1254"%>

Kod Alanı:

<%
Set Reklam=Server.CreateObject("MSWC.AdRotator" )
banner=Reklam.GetAdvertisement ("Banner.txt" )
Response.Write Banner
%>

Banner.txt isimli txt dosyamız da aşağıdaki gibi olacaktır…

Redirect http:Rating.asp
width 423
height 53
border 0
*
Banner1.gif

http://www.massCars.com

MassCars
5

Banner2.gif

http://www.YemekTarifim.Com

Türkiyenin En Büyük Sanal Mutfağı
6

Banner3.jpg

http://www.EgitimCenter.Com

Türkiyenin En Büyük Sanal Dersanesi
1

Şimdi bu textimizde kullandığımız terimleri tanımlayalım.

WIDTH: Bu alana Bannerlarınızın Genişliğini gireceksiniz.
HEIGHT: Bu alana da Bannerlarınızın Yüksekliğini gireceksiniz.
BORDER: Bu alana o girerseniz Bannerlarınız çerçeve kullanmaz. Gireceğiniz 1 ve daha yüksek değerler, Bannerınıza çerçeve vermenizi sağlar.

İlk Satırda imajın adını ve yolunu yazıyorsunuz.

İkinci Satırda, Linkini
Üçüncü satırda ise imajın üzerine gelince çıkacak ALT yazısını.

Dördüncü satırdaki rakamlarımızın toplamı 10u verir. Bu rakamlar seçili bannerımızın 10 defada kaç kere gösterileceğini belirler…

Ama işin doğrusunu söylemek gerekirse ben bu yöntemi pek sağlıklı bulmuyorum. Çünkü bu bannerların üzerine geldiğimiz zaman, link olarak bize bir QueryString değeri verir.

Bu da bize yeniden bir sayfa yazmamızı ve txt dosyamızın başına Redirect adresi olarak bu sayfaya yönlendirme yapmamızı gerektirir. Ama ben Select Case yöntemiyle daha güzel bir ASP Scripti yazdım ve onu kullanıyorum.
Onun Koduda aşağıdadır. Tek şartı döngüsü 10 olduğu için 10 imajıda yerleştirmeniz gerkiyor. Yani diyelim ki elinizde 4 tane banner var.

Biri 3, biri 3, biri 2, ve diğer geri kalan da 2 kere gösterilecek. O zaman biz de bu bannerları sayısına göre yerleştiriyoruz…B en de 4 tane var. Ben de aynen anlattığım gibi yapacağım.

Atrıca bu scriptimiz text dosya kullanmıyor… Yani başka hiçbir dosyaya gerek duymuyor ve ayrıca AdRotator Nesnesi kullanmadığı için de Windows98de yani 98 PWSde de çalışıyor.

CONTENTROTATOR

Bu dersimizde de içerik çevirici özelliğini göreceğiz ASPnin. Bir sayfaya girdiniz ve sayfada bilgisayar reklamları var. Düşünsenşize her sayfaya girişinizde Bilgisayar dünyasıyla ilgili başka bir haber buluyorsunuz. Ne kadar ilginç değil mi?

İşte ben ASPnin bu özeeliğini bilmediğim zamanlar, vay be adamlar habire güncelliyor derdim. Ama işin aslı böyle değilmiş. Meğerse ASPde ContentRotator diye bir özellik varmış. İsterseniz hemen örneğini yaparak çalıştırarak öğrenelim…

Kod Alanı:

<%
Set Tip = Server.CreateObject("MSWC.ContentRotator" )
Response.Write Tip.ChooseContent("Content.txt" )
%>

Evet yazacağımız kod bu kadar. Önemli olan Content.txt adlı dosyamızda ne yazacağımız ve ne yapacağımız. Şimdi isterseniz Content.txt adlı dosyamızı inceleyelim…

%% #2// Fikra1
> LORD
> Bir ingiliz lordu karisini yatakta bir genc adamla basmis…onlari oyle
> gorunce kadina : -”sayin leydim bu yaptiginiz genel ahlaka sigmaz ben size guvenmistim,
> guvenimin sonsuza kadar surecegini tahmin ediyordum… bana bunu
> yapamamliydiniz….”, diye yarim saat nutuk ceker. Ama sonunda dayanamaz
> ve yataktaki gence doner:
> – “Ve siz sevgili genc, en azindan ben konusurken durmak nezaketini
> gosterebilirdiniz.

%% #3// Fikra2
> GENÇ KIZ
>
> Genc kız genc asıgına telefon acmıs : * -Jean, demis, seni çok
> arzuluyorum, geceleri uyku uyuyamyyorum.Ne olur bu hafta sonu bize yemege
> gel.Seni annem babamla tanıstırayım.Sonra benim odamda ders calısıyor
> gibi yapar doya doya sevisiriz…
> * Jean ömründe hicbir kızla sevismemis, toy bir delikanli. Bir eczaneye
> gitmis.Babacan eczaciya :
> -Bu hafta sonu önce bir aile yemegi , pesinden atesli bir ask
> yaşayacagım, demis, o yuzden iyisinden iki kutu prezervatif istiyorum…
> Babacan eczacı kutuları vermiş, oglanın sırtını sıvazlayıp yolcu etmiş. *
> Jean hafta sonunda bir büyük buket çiçekle Françoisenın kapısını çalmış
> * Genç kız kapıyı açmış.Jeany dogrudan yemege almış. Delikanlı çok mahçup
> biçimde masaya oturmuş.Kızın ana babasının yüzüne şöyle bir baktıktan
> sonra başını önüne egmiş.Başlamış dua etmeye.Ancak dua bir türlü
> bitmiyor.Françoise sonunda dayanamamış, fısıltıyla :
> *-Ben senin bu kadar dindar oldugunu hiç bilmiyordum Jean, demiş…
> Jean adeta inlemiş : * -Ben de babanın eczacı oldugunu bilmiyordum..

%% #5// Fikra3
> LÜTFEN
> Diskoda bir güzel eğlendikten sonra delikanlı sevgilisini evine
> götürmüş. Kapıda tam ayrılacakları vakit oğlan bir elini duvara dayayarak
> kızcağızı kapı ile kendi arasına sıkıştırmış…
> – Bir kere öpücem!…
> – Olmaz, komşular görür…
> Derken tartışma uzamış. O sırada kapı açılmış, küçük kızkardeş gözlerini
> oğuşturarak kapıda belirmiş. Ablasına dönüp:
> – Babam diyor ki, demiş, öptürecekse öptürsün yoksa ben aşağı inip o
> herifi öyle bir öperim ki bir daha unutamaz…
> Hem söyle şuna abla, elini diafonun düğmesinden çeksin…

Gördüğünüz gibi text dosyamız oldukça basit bir yapıya sahip. Hemen incelemeye alalım… Sanırım size tek farklı görünen karakterler %% #2// Fikra1 karakterleridir sanırım. Hemen bunların ne olduğunu açıklayalım.
%% işaretleri her bir bölümü birbirinden ayırmak için kullanılıyor.

Hemen arkasından gelen #2// işareti ise sayfanın toplamda kaç kere gösterileceğini belirliyor. Örnekte sayfanın yüklenme oranı sayıların toplamıyla bulunur. Örneğimizde yüklenme toplamı 10ur. Mesela bu Fıkra #2// olduğu için sayfa 10 kere yüklenirse veya Refresh edilirse 2 kere gösterilecektir…

PAGE.COUNTER

Kod Alanı:

<%
Set MyPageCounter = Server.CreateObject("MSWC.PageCounter" )
MyPageCounter.PageHit
%>